مجله علمی پژوهشی بوم شناسی کاربردی

Mendeley  

Zotero  

Mousavi S K, Sohrabi S, Ghanbari A, Ghorbani R, Baghestani M A. Prediction of Wild Wheat (Triticum Monococcum subsp. aegilopoides) Distribution in Iran with Climate Match Index. Iranian Journal of Applied Ecology 2026; 14 (4) :15-29
URL: http://ijae.iut.ac.ir/article-1-1252-fa.html

گندم وحشی (Triticum monococcum subsp. aegilopoides) از خویشاوندان وحشی گندم زراعی با ارزش ژنتیکی بالا است. این گونه بومی ایران بوده و اخیراً در مزارع گندم دیم نیز ظاهر شده است. در این مطالعه، پتانسیل تغییر دامنه پراکنش آن تحت اقلیم حاضر و تغییر اقلیم تا سال۲۰۸۰ با استفاده از شاخص مشابهت اقلیمی و مدل CLIMEX بررسی شد. پیش‌بینی‌ها نشان داد که این گونه توانایی بالایی برای استقرار در مناطق مختلف کشور دارد. استان‌ها و شهرهای سردسیر بیشترین پتانسیل را داشتند؛ به‌طوری که بیش از ۱۰۰ شهر شاخص مشابهت بالای ۸/۰ داشتند. تحت تغییر اقلیم، استان‌های اردبیل و آذربایجان شرقی جزو مناطق مهم از نظر پتانسیل استقرار قرار گرفتند. در مقابل، مناطقی از استان لرستان که هم‌اکنون میزبان این گونه هستند، تا ۱۸ درصد برای رشد و پراکنش آن در ۲۰۸۰ نامساعدتر خواهند شد. نتایج، مناطق مستعد را شناسایی و ضرورت اقدامات مدیریتی برای پایش پراکنش آن (هم به‌عنوان علف هرز و هم ذخیره ژنتیکی) را نشان داد. اقداماتی مانند کنترل پراکندگی بذر و طراحی تناوب‌های زراعی سازگار، می‌تواند از گسترش آن به مزارع بالقوه جلوگیری و همزمان از جمعیت‌های باارزش آن حفاظت کند.