fa تعیین الگوی مکانی تهدیدات تنوع‌زیستی در سطح سیمای‌سرزمین(مطالعه موردی: استان گلستان) عمومى General پژوهشي Research <p>آگاهی از تهدیدات پیش روی تنوع‌زیستی به‌صورت مکانی به‌منظور مدیریت مؤثر حیات وحش کشور و زیستگاه‌های آنها، امری ضروری است. بدین منظور در این پژوهش به‌منظور تعیین الگوی مکانی تهدیدات تنوع‌زیستی در استان گلستان، 12 شاخص در 4 گروه جنبه‌های ساختاری (ضریب فراکتال محیط، نسبت دایره‌ای بودن و شیب متوسط)، جنبه‌های ترکیبی (حضور گونه‌های تهدید شده)، خطرات غیرزیستی (فاصله تا شهر، روستا، جاده، زیربناهای مهم، زمین کشاورزی، آلودگی خاک و خطر آتش‌سوزی) و تهدید ایزوله بودن (شاخص نزدیک‌ترین همسایه) تعریف و لایه‌های رقومی آنها در محیط GIS آماده شد. سپس با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی وزن لایه‌ها مشخص و با استفاده از ترکیب خطی وزنی، الگوی مکانی تهدیدات تنوع‌زیستی در استان گلستان مشخص شد و نهایتاً به‌منظور درک بهتر نتایج، مقادیر مطلوبیت در 5 طبقه تقسیم شدند. نتایج نشان داد که در بین 4 گروه تهدیدات، به‌ترتیب جنبه‌های ترکیبی با وزن 59/0، تهدیدات غیرزیستی با وزن 23/0، تهدید ایزوله شدن با وزن 11/0 و جنبه‌های ساختاری با وزن 07/0، رتبه‌های اول تا چهارم را به‌خود اختصاص دادند. الگوی مکانی تهدیدات نیز نشان داد که در قسمت مرکزی استان، بیشترین میزان تهدید وجود دارد که در بخش‌هایی این الگو به قسمت‌های شمالی و جنوبی نیز کشیده شده است. به‌نظر می‌رسد مناطق پرتهدید در قسمت مرکزی از الگوی مکانی توسعه در استان شامل مناطق شهری، صنایع، جاده‌ها، روستاها و مناطق کشاورزی تبعیت می‌کنند و قسمت‌های کوچک پرتهدید در قسمت‌های شمالی و جنوبی بیشتر از الگوی مکانی پرندگان تهدیدشده در استان پیروی می‌کنند.</p> <p>Mapping spatial patterns of potential biodiversity threats is one of the important steps for effective conservation planning and activities. To determine the spatial patterns of threats in Golestan province, 12 criteria in four main groups including structural (fractal coefficient of perimeter, circularity ratio of area, average slope), compositional aspects of biodiversity (presence of species at risk), non-biological threats (distance to city, distance to village, distance to road, distance to infrastructure, distance to agricultural land, soil pollution, risk of fire) and isolation (Nearest Neighbor Index) were used. These data layers were digitized in GIS environment and were weighted through Analytical Hierarchy Process. A weighted linear combination was then used to map the spatial pattern of biodiversity threats in the province. Compositional aspect (0.59), non-biological threats (0.23), isolation (0.11), and structural aspect (0.07) were relatively weighted in the order of importance. Central parts of the province and patches in the northern and southern parts were recognized to be more exposed to biodiversity threats. The central parts of the province were mostly threatened by urban, industrial, road and agricultural development, whereas the northern and southern parts were recognized as areas of conservation importance having a variety of threatened birds.</p> پهنه‌بندی, تهدیدات تنوع‌زیستی, ارزیابی چندمعیاره, فرآیند تحلیل سلسله مراتبی, استان گلستان Mapping, Biodiversity threats, Multi criteria evaluation, Analytical hierarchy process, Golestan province. 79 91 http://ijae.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-83&slc_lang=fa&sid=1 R. Mirzaei روح‌اله میرزایی rmirzaei@kashanu.ac.ir Yes College of Nature. Resour. and Earth Sci., Kashan Univ., Kashan, Iran. دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان A. Esmaili-Sari عباس اسماعیلی ساری No College of Nature. Resour. and Marine Sci., Tarbiat Modares Univ., Tehran. Iran. دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس M. R. Hemami محمودرضا همامی No College of Nature. Resour., Isf. Univ. Technol., Isfahan. Iran. دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان H. R. Rezaei حمیدرضا رضایی No College of Fisheries and Environ., Gorgan Univ. of Agric. and Natur. Resour., Gorgan, Iran. دانشکده شیلات و محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان