fa پیش‌بینی رشد مکانی و توسعه پراکنده شهر ساری با به‌کارگیری مدل سلول‌های خودکار- مارکوف و شاخص آنتروپی شانون عمومى General پژوهشي Research امروزه شهرها با نرخ رشد بسیار بالا در حال توسعه و گسترش می‌باشند. این مسأله مدیریت رشد شهرها را به یکی از مهم‌ترین چالش-های قرن 21 تبدیل کرده است. در این بین، تهیه اطلاعات مکانی- زمانی مرتبط با الگو و میزان رشد شهرها برای درک بهتر فرآیند رشد شهری و اخذ سیاست‌های مدیریتی بسیار حایز اهمیت است. پژوهش حاضر نیز در این راستا به بررسی روند گسترش و میزان توسعه پراکنده شهر ساری پرداخته است. بدین منظور در ابتدا نقشه‌های کاربری/ پوشش سرزمین شهر ساری با پردازش تصاویر چندزمانه ماهواره لندست در سال‌های 1371، 1381 و 1389 تهیه گردید. هم‌چنین با تلفیق روش ارزیابی چندمعیاره و مدل سلول‌های خودکار- مارکوف، رشد این شهر در سال 1389 با شاخص کاپای کلی 80/83 درصد و ROC برابر با 69/0 پیش‌بینی شد. سپس این مدل برای شبیه‌سازی رشد شهر در سال‌های 1400 و 1410 اجرا گردید. پس از تکمیل دوره مورد مطالعه، روند گسترش افقی شهر ساری با استفاده از شاخص آنتروپی شانون و نیز مساحت کاربری سکونتگاهی به ازای هر فرد مورد بررسی قرار گرفت. براساس نتایج حاصل از آشکارسازی و شبیه‌سازی تغییرات شهر ساری، وسعت کاربری مسکونی این شهر از سال 1371 همسو با رشد جمعیت افزایش یافته و به گسترش خود تا سال 1410 و عبور از مرز 2800 هکتار ادامه خواهد داد. هم‌چنین نتایج حاصل از مقادیر نسبی شاخص آنتروپی شانون نشان از افزایش میزان پراکندگی شهر ساری دارد. اگرچه شهر ساری هنوز به‌طور کامل با پدیده توسعه پراکنده شهری مواجه نشده است، اما عدم وجود موانع فیزیکی محدودکننده در پیرامون این شهر مسأله مدیریت شهری را ملزم به اتخاذ رویکردی جامع در مدیریت بر محدوده شهر، کنترل گسترش افقی آن و جلوگیری از مشکلات محیط‌زیستی این پدیده در آینده خواهد کرد. Constant urban development in today’s world has turned urban growth management into a main challenge in the 21st century. Obtaining spatiotemporal information about the pattern and rate of urban growth is critical to a better understanding of the urban growth process and practicing appropriate management policies. The present study investigated the trend of urban sprawl in Sari, Iran. First, land use and cover maps of the study area were prepared by processing multitemporal Landsat images from 1992, 2002, and 2010. Moreover, the urban growth of the city in 2010 was predicted by combining the Markov-cellular automata model with multi-criteria evaluation (overall Kappa = 83.80% area under the receiver operating characteristic curve ≈ 0.69). Afterward, the same model was applied to simulate urban development in 2021 and 2031. Built-up area per capita and Shannon entropy were then measured to assess urban sprawl in Sari. According to the results of change detection and simulation of urban growth of the study area, the built-up area had increased proportional to population growth since 1992. The same trend is expected to continue until 2031 when the urban area will exceed 2800 hectares. In addition, based on the relative values of Shannon entropy, although Sari has not yet faced the urban sprawl phenomenon, the absence of physical barriers around the city necessitates comprehensive urban management approaches to control urban sprawl and prevent future environmental problems. سنجش از دور, مدل سلول های خودکار- مارکوف, شاخص آنتروپی شانون, پراکنده روی شهری, شهر ساری Urban sprawl, Remote sensing, Shannon entropy, Markov-cellular automata model, Sari. 13 25 http://ijae.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-42&slc_lang=fa&sid=1 A. Asgarian علی عسگریان No College of Agric. and Natur. Resour., Tehran Univ., Tehran, Iran. پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران B. Jabbarian Amiri بهمن جباریان امیری jabbarian@ut.ac.ir Yes College of Agric. and Natur. Resour., Tehran Univ., Tehran, Iran. پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران A. Alizadeh Shabani افشین علیزاده شعبانی No College of Agric. and Natur. Resour., Tehran Univ., Tehran, Iran. پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران J. Feghhi جهانگیر فقهی No College of Agric. and Natur. Resour., Tehran Univ., Tehran, Iran. پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران