fa اثر مدیریت‌های مختلف چرایی بر تنوع و غنای گونه‌ای در مراتع استپی ساوه عمومى General پژوهشي Research چرای دام یکی از فعالیت‌های متداول بشر است که حتی امروزه در مناطق حفاظت شده به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم در اکوسیستم‌ها اتفاق می‌افتد. در این مطالعه آثار مدیریت‌های مختلف چرایی بر تنوع و غنای گونه‌ای در مراتع استپی مورد بررسی قرار گرفت. برای این منظور داده‌ها از 60 پلات دو مترمربعی در محدوده سه طرح مرتع‌داری و قرق 4 ساله برداشت گردید. برای ارزیابی تنوع گونه‌‌ای از شاخص‌های سیمپسون و شانون- واینر و برای مقایسه غنای گونه‌ای از شاخص‌های منهینیک و مارگالف استفاده شد. هم‌چنین برای محاسبه یکنواختی گونه‌ای از شاخص پیلو استفاده شد. همه این شاخص‌ها با استفاده از نرم‌افزارPAST و SPSS محاسبه و تجزیه و تحلیل شدند. نتایج مربوط به میانگین‌ شاخص تنوع شانون در سایت‌ها حاکی از تنوع بالای مناطق قرق، نعمتی (چرای تناوبی با شدت چرای متوسط) و شیرعلی بگلو (چرای مداوم در طول سال و شدت چرای بالا) بوده که از این نظر اختلاف معنی‌داری با هم نداشته‌اند و مرتع چگنه با سیستم چرای مداوم در طول 6 ماه و شدت چرای نسبتاً بالا دارای کمترین تنوع است. همین‌طور مقدار عددی شاخص تنوع به پایین بودن تنوع در مراتع استپی اشاره دارد. غنای گونه‌ای نیز در سایت شیرعلی بگلو بیشتر از بقیه سایت‌ها بوده و در سه مرتع دیگر نیز مانند تنوع گونه‌ای با افزایش شدت چرا از غنای گونه‌ای کاسته شده است. نتایج نشان می‌دهد در مرتع شیرعلی بگلو اگر چه وضعیت مرتع فقیر بوده اما بر اثر چرای مداوم دام و با افزایش گونه‌های مهاجم، وفور گونه‌ها در این مرتع افزایش یافته در نتیجه تنوع و غنای گونه‌ای نیز افزایش یافته است. افزایش شدید چرا در طول سال می‌‌تواند از طریق افزایش گیاهان یکساله موجب افزایش غنای گونه‌ای شود، اما در عین حال، در نتیجه فشار چرایی و به‌هم خوردگی خاک، ناپایداری اکوسیستم را در پی دارد. Livestock grazing is a common human-induced activity with direct and indirect effects even on the ecosystems of protected areas. The present study analyzed the effects of different grazing management methods on species diversity and richness in the steppe rangelands of Saveh, Iran. Data were collected from sixty 2×2 m plots within the areas of three, four-years protected range management projects. Margalef’s and Menhinick's indices, Simpson and Shannon-Weiner indices, and Pielou's index were used to evaluate plant species richness, diversity, and evenness, respectively. All data analyses were performed in PAST and SPSS. According to the mean values obtained for Shannon-Weiner index, Nemati rangeland (with rest-rotation grazing system and moderate grazing intensity) and Shirali Baglou rangeland (with continuous grazing throughout the year and high grazing intensity) had high species diversity with no significant differences among them. However, Chagneh rangeland (with continuous grazing for six months and fairly high grazing intensity) had the lowest diversity. Low values of diversity indices indicated low species diversity in steppe rangelands. Moreover, Shirali Baglou rangeland had the highest species richness compared to the other sites. In the other three rangelands, both species richness and diversity decreased with increasing the grazing intensity. Despite poor range conditions in Shirali Baglou rangeland, intensive livestock grazing and the consequent rise in invasive species increased species abundance and hence, resulting in species richness and diversity in the area. Although over-grazing throughout the year can promote plant species richness through increasing annual species, consequent soil degradation and instability of rangeland ecosystem can be expected. مدیریت چرایی, تنوع گونه‌ای, غنای گونه‌ای, مراتع استپی, ساوه Grazing, Diversity, Richness, Steppe rangeland, Saveh. 1 11 http://ijae.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-38&slc_lang=fa&sid=1 S. Zarekia صدیقه زارع‌کیا szarekia@yahoo.com Yes Agric. and Natur. Resour. Res. Center of Yazd, Yazd, Iran. مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد M. Fayaz محمد فیاض No Res. Instit. of Forest and Rangeland, Tehran, Iran. مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران P. Gholami پرویز غلامی No Dept. of Range, College of Natur. Resour., Sari Agric. and Natur. Resour. Univ., Sari, Iran. گروه مرتع‌داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری M. Goudarzi محمود گودرزی No Res. Instit. of Forest and Rangeland, Tehran, Iran. مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران F. Jafari فرهنگ جعفری No Res. Instit. of Forest and Rangeland, Tehran, Iran. مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران