fa کمی‌سازی تغییرات الگوی مکانی سیمای سرزمین در زیستگاه سیاه خروس قفقازی (Tetrao mlokosiewiczi) در ذخیرگاه زیستکره ارسباران عمومى General كاربردي Applicable تغییرات کاربری/پوشش اراضی و قطعه قطعه شدن زیستگاه در مقیاس سیمای سرزمین، کاهش جمعیت‌های حیات وحش را به‌خصوص در مناطق حساس اکولوژیکی به دنبال دارد. این مقاله به کمی‌سازی تغییرات الگوی‌های مکانی زیستگاه سیاه خروس قفقازی (Tetrao mlokosiewiczi) در ذخیرگاه زیستکره ارسباران در شمال غرب ایران در یک دوره 24 ساله (1390-1366) می‌پردازد. زیستگاه سیاه خروس قفقازی در ایران محدود به منطقه ارسباران می‌باشد و جمعیت و محدوده پراکنش این گونه پرنده در معرض انقراض در دهه‌های اخیر در حال کاهش بوده است. در این مطالعه از تصاویر ماهواره لندست مربوط به سنجنده TM سال‌های 1366 و 1390 و سنجنده ETM+ سال 1380، برای پایش تغییرات و آنالیز الگوهای مکانی کاربری/پوشش اراضی استفاده گردید. تصاویر ماهواره‌ای پس از تصحیحات هندسی، طبقه‌بندی گردیدند و برای کمی‌سازی تغییرات الگوی مکانی سیمای سرزمین با استفاده از نرم-افزارFRAGSTATS ، متریک‌های گوناگون سیمای سرزمین شامل تعداد لکه (NP)، شاخص بزرگ‌ترین لکه (LPI) و اثر حاشیه (TE) استخراج شد. نتایج تحقیق نشان داد نسبت اراضی جنگلی در زیستگاه سیاه خروس قفقازی از 95/39% به 95/31% و نسبت علفزار از 45/44% به 44/38% در طی 24 سال اخیر کاهش یافته و در حالی‌که نسبت گون زار از 30/3% به 65/15% افزایش یافته است. شاخص اثر حاشیه (TE) در جنگل متراکم 8000 متر در ارتفاع بالای 1800 متر، کاهش داشته است. نتایج این مطالعه از دست رفتن زیستگاه و تکه‌تکه‌شدن سیمای سرزمین را در ذخیرگاه زیستکره ارسباران، به‌طورکمی نشان داده و اثرات منفی تغییرات ساختار سیمای سرزمین در زیستگاه سیاه خروس را نمایان می‌سازد. Large scale land use/cover changes and habitat fragmentation have been associated with the decline of many wildlife populations in ecological sensitive regions. The main goal of this study was to quantify the spatial pattern changes in Caucasian Black Grouse habitat in Arasbaran Biosphere Reserve, Northwest of Iran in a period of 24 years (1987–2011). Caucasian black grouse (Tetrao mlokosiewiczi) in Iran is restricted to the Arasbaran area, and the populations and range of this specialist bird species have been declining over the last decades. This study focuses on the landscape structure changes of black grouse habitat in Arasbaran Biosphere reserve. We used Landsat Thematic Mapper (TM) satellite images from 1987 and 2011, and ETM+ from 2001, for analysis of the spatial patterns of land use/cover patches. The satellite images were geometrically corrected and classified. For quantifying landscape pattern changes, various landscape metrics were derived from spatial analysis software FRAGSTATS, including NP (Number of Patches), LPI (Largest Patch Index) and TE (Total Edge). The results indicated that the proportion of forest was significantly decreased from 39.95% to 31.95%, and proportion of grassland was decreased from 44.45% to 38.44% during the last 24 years, while proportion of dominated by astragalus was increased from 3.30% to 15.65%. Total Edge (TE) was decreased 8000 meters at altitude over 1800 meters. Our result provided quantitative data on habitat loss and landscape fragmentation in Arasbaran Biosphere reserve and indicated negative impacts of the landscape structure changes on Black grouse habitat. ساختار سیمای سرزمین، سیاه خروس، تکه تکه شدن زیستگاه، ذخیره گاه زیستکره ارسباران Landscape structure, Tetrao mlokosiewiczi, habitat fragmentation, Arasbaran biosphere reserve. 27 38 http://ijae.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-33&slc_lang=fa&sid=1 A. Darvishi آصف درویشی asef_darvishi@yahoo.com Yes College of Natur. Resour., Isf. Univ. Technol., Isfahan, Iran. دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان S. Fakheran سیما فاخران No College of Natur. Resour., Isf. Univ. Technol., Isfahan, Iran. دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان A. Soffianian علیرضا سفیانیان No College of Natur. Resour., Isf. Univ. Technol., Isfahan, Iran. دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان M. Ghorbani مهدی قربانی No College of Natur. Resour., Univ. of Tehran, Tehran, Iran. دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران