fa مدل‌سازی مقایسه‌ای ریسک تهاجم زیستی لاک‌پشت گوش قرمز (Trachemys scripta elegans) در ایران با استفاده از پیش‌بینی‌کننده‌های اقلیمی و غیراقلیمی عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">لاک‌پشت گوش‌قرمز (Trachemys scripta elegans) یکی از خطرناک‌ترین گونه‌های بیگانه مهاجم در جهان است که از اوایل دهه ۱۳۸۰ در ایران گزارش شده است. در این پژوهش از رویکردهای مدل‌سازی با &laquo;متغیرهای صرفاً اقلیمی&raquo; و &laquo;متغیرهای اقلیمی- غیراقلیمی&raquo; برای ارزیابی زیستگاه‌های بالقوه در معرض تهاجم لاک‌پشت گوش‌قرمز استفاده شد. بر اساس یافته‌ها، در رویکرد اول (مدل‌سازی با متغیرهای صرفاً اقلیمی) حدود 5/18 درصد از گستره کشور به عنوان زیستگاه بالقوه شناسایی شد، درحالی که این مقدار در رویکرد دوم به 2/17 درصد کاهش یافت. میزان هم‌پوشی این زیستگاه‌ها با مناطق حفاظت‌شده در دو رویکرد به ترتیب 14/2 درصد و 14/7 درصد برآورد شد. بیشترین مساحت زیستگاه‌های در معرض خطر، مربوط به مناطق جنوبی دریای کاسپین در استان‌های گلستان، گیلان و مازندران (حدود ۸۰ درصد) و اردبیل (حدود ۱۰ درصد) است. اگرچه حداقل دمای سردترین ماه سال، مهم‌ترین عامل محدودکننده پراکنش در هر دو مدل بود، اما نتایج بر ضرورت استفاده هم‌زمان از متغیرهای اقلیمی و غیراقلیمی در مدل‌سازی ریسک تهاجم تأکید دارد. این یافته‌ها مبنایی علمی برای اولویت‌بندی پایش و مدیریت زیستگاه‌های آسیب‌پذیر، به‌ویژه در شمال کشور، فراهم می‌کند.</div> <br> <br> <br> &nbsp; <div style="text-align: justify;">The red-eared slider (Trachemys scripta elegans) is one of the most dangerous invasive alien species in the world, first reported in Iran since the early 2000s. This study compared two modeling approaches, &quot;solely climatic&quot; and &quot;climatic-non-climatic,&quot; to assess the potential habitats vulnerable to the invasion of this species. Findings revealed that in the first approach, approximately 5.18% of the country&#39;s area was identified as potentially suitable, whereas this value decreased to 2.17% in the second approach. The overlap of these habitats with protected areas was 14.2% and 14.7% for the two approaches, respectively. The largest area of vulnerable habitats is located in the southern Caspian regions within the provinces of Golestan, Gilan, and Mazandaran (approximately 80%) and Ardabil (approximately 10%). Although the minimum temperature of the coldest month was the most significant limiting factor for distribution in both models, the results emphasize the necessity of simultaneously using climatic and non-climatic variables in invasion risk modeling. These findings provide a scientific basis for prioritizing surveillance and the management of vulnerable habitats, particularly in northern Iran.</div> گونه‌های بیگانه مهاجم, مدل‌سازی مطلوبیت زیستگاه, عوامل اقلیمی- غیراقلیمی, ارزیابی ریسک تهاجم. Invasive alien species, Habitat suitability modelling, Climatic and non-climatic variables, Invasion risk assessment. 15 30 http://ijae.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1002-7&slc_lang=fa&sid=1 Arezoo Najafi آرزو نجفی arezo.najafi.1378@gmail.com No دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران Mohammad Reza Ashrafzadeh محمدرضا اشرف زاده mrashrafzadeh@sku.ac.ir Yes Department of Environmental Engineering, Faculty of Natural Resources and Earth Sciences, Shahrekord University دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران Neda Ranjbar ندا رنجبر n.ranjbar@alumni.iut.ac.ir No Isfahan University of Technology.Isfahan, Iran دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران Rasoul Khosravi رسول خسروی r-khosravi@shirazu.ac.ir No Shiraz University, Shiraz, Iran دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران