fa ارزیابی یکپارچه و ترسیم مکانی فشارهای انسانی مؤثر بر وضعیت بوم‌شناختی حوضه آبریز کشف‌رود عمومى General كاربردي Applicable <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:150%"><span style="tab-stops:right 158.8pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="AR-SA" style="line-height:150%"><span b="" lotus="" style="font-family:">رودخانه‌ها و حوضه‌های آبریز، عناصر حیاتی چرخه هیدرولوژیک و بوم‌سازگان‌های طبیعی محسوب می‌شوند؛ بااین‌حال، گسترش شهرنشینی، تغییر کاربری اراضی، بهره‌برداری بی</span></span><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%">‌</span></span></b><span lang="AR-SA" style="line-height:150%"><span b="" lotus="" style="font-family:">رویه از منابع آب، سدسازی و ورود آلاینده‌های صنعتی و کشاورزی، فشارهای متعددی را بر این سامانه‌ها وارد کرده است. پژوهش حاضر با رویکردی یکپارچه به ارزیابی فشارهای انسانی مؤثر&nbsp; بر حوضه آبریز کشف‌رود در شمال شرق ایران پرداخته است. در این مطالعه، کیفیت آب در محل 10 ایستگاه، با استفاده از شاخص </span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:150%">IRWQI_sc</span></span><span style="line-height:150%"><span b="" lotus="" style="font-family:"> بررسی شد و فشارهای ناشی از کشاورزی، توسعه شهری، فعالیت‌های صنعتی، برداشت شن و ماسه و سدسازی با بهره‌گیری از داده‌های مکانی و تصاویر ماهواره‌ای تحلیل شد. نتایج نشان داد که درصد پوشش اراضی کشاورزی طی پنج دهه از 44/13% به 23/18% افزایش و سطح پوشش مراتع از 20/58% &nbsp;به 98/36% کاهش‌یافته است؛ هم‌زمان اراضی مسکونی از 27/1% به 24/2% گسترش یافته‌اند. نتایج محاسبه شاخص کیفیت آب بیانگر آن است که اکثر ایستگاه‌های پایش در طبقه‌ &laquo;خیلی بد&raquo; جای‌دارند. </span></span><span lang="FA" style="line-height:150%"><span b="" lotus="" style="font-family:">همچنین تحلیل فشارهای تجمعی نشان داد که نواحی مرکزی و شمال شرقی حوضه، به‌ویژه اطراف کلان‌شهر مشهد، بیشترین شدت فشار انسانی را تجربه می‌کنند. </span></span><span lang="AR-SA" style="line-height:150%"><span b="" lotus="" style="font-family:">این نتایج، ضرورت مدیریت یکپارچه منابع آب، بازنگری در الگوهای توسعه کاربری اراضی و کنترل منابع آلاینده کشاورزی و صنعتی را برای احیا و پایداری بلندمدت رودخانه کشف‌رود برجسته می‌سازد.</span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:12pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-size:10.0pt">Rivers and their basins are vital components of the hydrological cycle and natural ecosystems. However, rapid urban expansion, land-use change, overexploitation of water resources, dam construction, and the influx of industrial and agricultural pollutants have imposed significant pressures on these systems. This study adopts an integrated approach to assess anthropogenic pressures affecting the Kashafrud River Basin in northeastern Iran. Water quality was evaluated at 10 monitoring stations using the Iranian Water Quality Index for Surface Waters (IRWQI_sc), while agricultural expansion, urban development, industrial activities, sand and gravel extraction, and dam construction were analyzed through spatial data and satellite imagery. Results indicate that agricultural land cover increased from 13.44% to 18.23% over the past five decades, while rangeland decreased from 58.20% to 36.98%. Simultaneously, residential areas expanded from 1.27% to 2.24%. Water quality assessments further revealed that most monitoring stations fell into the &ldquo;very poor&rdquo; category. Cumulative pressure analysis highlighted that the central and northeastern parts of the basin, particularly around the metropolitan area of Mashhad, are subject to the highest levels of anthropogenic stress. These findings underscore the urgent need for integrated water resources management, reconsideration of land-use development patterns, and stricter control of agricultural and industrial pollution sources to restore and ensure the long-term sustainability of the Kashafrud River. </span></span></span><br> &nbsp; کشف‌رود, کیفیت آب, فشارهای انسانی, کاربری اراضی, شاخص IRWQIsc, مدیریت منابع آب Kashafrud River, Water Quality, Anthropogenic Pressures, Land Use, IRWQIsc, Water Resources Management 25 43 http://ijae.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1560-1&slc_lang=fa&sid=1 M. Hosseini مهشید حسینی mahs_hosseini@sbu.ac.ir No Research Institute of Environmental Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. علوم و مهندسی محیط زیست، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. H. Mostafavi حسین مصطفوی hmostafaviw@gmail.com Yes Department of Biodiversity and Ecosystem Management, Environmental Sciences Research Institute (ESRI), Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. گروه تنوع زیستی و مدیریت اکوسیستم ها، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. Kh. Piri خسرو پیری khpiri@gmail.com No Department of Biodiversity and Ecosystem Management, Environmental Sciences Research Institute (ESRI), Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. گروه تنوع زیستی و مدیریت اکوسیستم ها، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. M. Delavar مجید دلاور delavar_we@yahoo.com No Department of Water Engineering and Management, Faculty of Agriculture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran. گروه مهندسی و مدیریت آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. K. Davari کامران داوری k.davary@um.ac.ir No Department of Water Sciences and Engineering, Faculty of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.