fa تحلیل روابط بین عوامل محیطی و پراکنش گونه دارویی باریجه (Ferula gummosa) با استفاده از روش‌های چندمتغیره (TWINSPAN و PCA) در حوضه آبخیز طالقان عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">رشد و استقرار گونه‌های گیاهی به شرایط محیطی و ویژگی‌های بوم‌شناختی رویشگاه وابسته است. این پژوهش با هدف بررسی روابط بین عوامل محیطی و پراکنش گونه دارویی Ferula gummosa در مراتع حوضه آبخیز طالقان استان البرز انجام شد. نمونه‌برداری پوشش گیاهی در 40 پلات واقع در امتداد 4 ترانسکت 100 متری و هم‌زمان نمونه‌برداری خاک انجام گرفت. برای طبقه‌بندی پوشش گیاهی از روش TWINSPAN و برای تعیین عوامل مؤثر بر پراکنش گونه از تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) استفاده شد. نتایج نشان داد که ارتفاع، شیب، ماده آلی، نیتروژن، میزان آهک و بافت خاک مهم‌ترین عوامل مؤثر بر پراکنش این گونه هستند. تیپ گیاهی Agropyron intermedium با ارتفاع حدود 2400 متر، شیب 35 درصد، ماده آلی 2/8 درصد، نیتروژن 0/25 درصد و بافت لوم شنی، مناسب‌ترین شرایط رویشی را فراهم کرد، در حالی که تیپ Sophora alopecuroides&ndash;Astragalus paralogues دارای نامناسب‌ترین شرایط بود. بیشترین تولید و استقرار باریجه در ارتفاع 2300 تا 2500 متر، شیب 20 تا 40 درصد و خاک‌های حاصلخیز با بافت لوم شنی، ماده آلی و نیتروژن بالا و آهک کمتر مشاهده شد. این نتایج می‌تواند در شناسایی رویشگاه‌های مناسب و مدیریت پایدار این گونه ارزشمند کاربرد داشته باشد.</div> <div style="text-align: justify;">The growth and establishment of plant species are strongly influenced by environmental conditions and habitat ecological characteristics. This study investigated the relationships between environmental factors and the distribution of Ferula gummosa in the rangelands of the Taleghan watershed, Alborz Province, Iran. Vegetation sampling was conducted using 40 plots along four 100-m transects, accompanied by soil sampling. Vegetation communities were classified using the TWINSPAN method, and Principal Component Analysis (PCA) was applied to identify the main factors affecting species distribution. The results indicated that elevation, slope, organic matter, nitrogen content, lime content, and soil texture were the most influential variables. The Agropyron intermedium vegetation type provided the most favorable habitat conditions, characterized by an elevation of approximately 2400 m, a 35% slope, 2.8% organic matter, 0.25% nitrogen, and sandy loam soil. In contrast, the Sophora alopecuroides&ndash;Astragalus paralogues type exhibited the least suitable conditions. The highest production and establishment of F.gummosa occurred at elevations of 2300&ndash;2500 m, slopes of 20&ndash;40%, and fertile sandy loam soils with high organic matter and nitrogen and lower lime content. These findings provide valuable information for habitat identification, ecological management, and sustainable conservation of this medicinal species</div> Ferula gummosa, عوامل محیطی, گیاه‌جامعه‌شناسی, تحلیل چندمتغیره Ferula gummosa, Environmental factors, Phytosociology, Multivariate analysis. 31 42 http://ijae.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1550-2&slc_lang=fa&sid=1 Mojtaba Akhavan Armaki مجتبی اخوان ارمکی mtakhavan@ut.ac.ir Yes PhD graduates in Range Management, College of Agriculture and Natural Resources, Tehran, Iran. دانش آموختگان دکتری علوم مرتع، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران. Melika Hashemi ملیکا هاشمی mehashemi@ut.ac.ir No PhD graduates in Range Management, College of Agriculture and Natural Resources, Tehran, Iran. دانش آموختگان دکتری علوم مرتع، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران. Mohammad Reza Shakeri محمدرضا شاکری mo_shakeri63@gmail.com No PhD graduates in Range Management, College of Agriculture and Natural Resources, Tehran, Iran. دانش آموختگان دکتری علوم مرتع، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران.