fa روند و پویایی جمعیت گوزن زرد ایرانی (Dama mesopotamica) در مراکز تکثیر در اسارت استان های فارس، یزد و ایلام عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">گوزن زرد ایرانی (Dama mesopotamica) یکی از گونه‌های در معرض خطر انقراض است که بقای آن به برنامه‌های تکثیر در اسارت وابسته شده است. ارزیابی روند و پویایی جمعیت در مراکز نگهداری، به‌ویژه در شرایط محدودیت داده‌های جمعیت‌شناختی، نقش مهمی در بهبود مدیریت این گونه دارد. در این مطالعه، روندهای جمعیتی چهار مرکز تکثیر در اسارت (ارسنجان، میانکتل، باغ شادی و مانشت و قلارنگ) با استفاده از داده‌های سرشماری مورد تحلیل مقایسه‌ای قرار گرفت. شاخص‌هایی نظیر نرخ رشد جمعیت، نرخ خالص تغییرات طبیعی و تغییرات ناشی از جابه‌جایی افراد ، شاخص کمکی عملکرد جمعیت و نقش عوامل محیطی بررسی شد. مراکز مورد مطالعه الگوهای متفاوتی از رشد و پایداری جمعیت نشان داند. مرکز تکثیر ارسنجان با تولد ۷۸ رأس گوزن زرد طی ۱۳ سال، بیشترین افزایش تجمعی جمعیت را نشان داد. مرکز تکثیر باغ شادی روندی با نوسانات کمتر داشت، در حالی‌که مراکز تکثیر میانکتل و مانشت با ناپایداری بیشتر و وابستگی شدید به مداخلات مدیریتی مواجه بودند. نتایج نشان داد که پایداری جمعیت در این مراکز بیش از آنکه وابسته به افزایش سریع ناشی از مداخلات کوتاه‌مدت باشد، به تعادل میان نرخ‌های افزایش و کاهش جمعیت و انطباق اقدامات مدیریتی با ظرفیت برد زیستگاه وابسته است.&nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">The Persian fallow deer (Dama mesopotamica) is an endangered species whose continued existence relies heavily on captive breeding initiatives. Assessing population dynamics and trends in these breeding facilities, especially when demographic data is scarce, is vital for effective conservation management. This study conducted a comparative analysis of population trends across four captive breeding sites: Arsanjan, Miankotal, Bagh-e Shadi, and Manesht & Ghalarang, utilizing census data. Key metrics, including population growth rate, natural and management growth rates, and the reproduction-to-mortality ratio, were analyzed in conjunction with environmental influences. Findings revealed distinct patterns of population growth and stability among the sites. Arsanjan demonstrated the most significant cumulative population increase, with 78 fallow deer born over 13 years. In contrast, Bagh-e Shadi maintained a stable population with minimal fluctuations, while Miankotal and Manesht-Ghalarang faced considerable instability and depended heavily on management interventions. The study concluded that the stability of populations in captive breeding centers is contingent upon balancing growth and decline rates and aligning management strategies with habitat carrying capacity, rather than relying solely on short-term management tactics.&nbsp;</div> گوزن زرد ایرانی, تکثیر در اسارت, روند جمعیتی, مدیریت حفاظتی, معرفی مجدد Persian fallow deer, Captive breeding, Population trend, Conservation management, Reintroduction 1 14 http://ijae.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-83-8&slc_lang=fa&sid=1 Rasoul Khosravi رسول خسروی r-khosravi@shirazu.ac.ir Yes Department of Natural Resources and Environmental Engineering, College of Agriculture, Shiraz University, Shiraz, Iran. بخش مهندسی منابع طبیعی و محیط زیست، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. Melika Roohbakhsh ملیکا روح بخش roohbakhshmelika22@gmail.com No Department of Natural Resources and Environmental Engineering, College of Agriculture, Shiraz University, Shiraz, Iran. بخش مهندسی منابع طبیعی و محیط زیست، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. Leila Julaie لیلا جولایی leila.joolaee@gmail.com No Office of Wildlife Conservation and Management, Fars Department of Environment, Shiraz, Iran. کارشناس اداره حفاظت و مدیریت حیات وحش، اداره کل حفاطت محیط زیست فارس، شیراز، ایران. Farshad Eskandari فرشاد اسکندری far.eskandari@gmail.com No CEO, Shirdal Wildlife Conservation Institute, Tehran, Iran. موسسه حفاظت از حیات وحش شیردال، تهران، ایران. Mahmoud-Reza Hemami محمودرضا همامی mrhemami@iut.ac.ir No Department of Natural Resources, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران.