fa پیش‌بینی پتانسیل پراکنش گندم وحشی (Triticum monococcum subsp. aegilopoides) در کشور با شاخص مشابهت اقلیمی عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">گندم وحشی (Triticum monococcum subsp. aegilopoides) از خویشاوندان وحشی گندم زراعی با ارزش ژنتیکی بالا است. این گونه بومی ایران بوده و اخیراً در مزارع گندم دیم نیز ظاهر شده است. در این مطالعه، پتانسیل تغییر دامنه پراکنش آن تحت اقلیم حاضر و تغییر اقلیم تا سال۲۰۸۰ با استفاده از شاخص مشابهت اقلیمی و مدل CLIMEX بررسی شد. پیش‌بینی‌ها نشان داد که این گونه توانایی بالایی برای استقرار در مناطق مختلف کشور دارد. استان‌ها و شهرهای سردسیر بیشترین پتانسیل را داشتند؛ به‌طوری که بیش از ۱۰۰ شهر شاخص مشابهت بالای ۸/۰ داشتند. تحت تغییر اقلیم، استان‌های اردبیل و آذربایجان شرقی جزو مناطق مهم از نظر پتانسیل استقرار قرار گرفتند. در مقابل، مناطقی از استان لرستان که هم‌اکنون میزبان این گونه هستند، تا ۱۸ درصد برای رشد و پراکنش آن در ۲۰۸۰ نامساعدتر خواهند شد. نتایج، مناطق مستعد را شناسایی و ضرورت اقدامات مدیریتی برای پایش پراکنش آن (هم به‌عنوان علف هرز و هم ذخیره ژنتیکی) را نشان داد. اقداماتی مانند کنترل پراکندگی بذر و طراحی تناوب‌های زراعی سازگار، می‌تواند از گسترش آن به مزارع بالقوه جلوگیری و همزمان از جمعیت‌های باارزش آن حفاظت کند.<br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:150%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span dir="LTR" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:150%"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;">&nbsp;Wild wheat (Triticum monococcum subsp. aegilopoides) is a wild relative of cultivated wheat with high genetic value. Native to Iran, it has recently emerged in rainfed wheat fields. This study investigated the potential shift in its distribution range under current and future climate conditions up to 2080 using the Climate Match Index and the CLIMEX model. Projections indicated that this species has a high establishment potential across various regions of the country. Cold provinces and cities exhibited the highest potential, with over 100 cities showing a climate similarity index above 0.8. Under climate change, Ardabil and East Azerbaijan provinces were identified as key areas for establishment potential. In contrast, regions of Lorestan Province that currently host this species will become up to 18% less suitable for its growth and spread by 2080. The results identified susceptible areas and highlighted the need for management actions to monitor its distribution, both as a weed and as a genetic resource. Measures such as seed dispersal control and the design of compatible crop rotations can prevent its spread to potential fields while simultaneously conserving its valuable populations.</div> تغییر اقلیم, استقرار, خویشاوندان وحشی گندم, مدل‌سازی آشیان بوم‌شناختی, مدیریت تعارض Climate change, conflict management, ecological niche modeling, establishment, wild relatives of wheat. 15 29 http://ijae.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1542-1&slc_lang=fa&sid=1 Seyed Karim Mousavi سید کریم موسوی k.mousavi@areeo.ac.ir Yes Agricultural Education and Extension Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization, (AREEO), Tehran, Iran. موسسه آموزش و ترویج کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. Sima Sohrabi سیما سهرابی simsoh@gmail.com No Rice Research Institute of Iran (RRII). موسسه تحقیقات برنج کشور Ali Ghanbari علی قنبری alighanbari36@yahoo.com No Department of Agronomy, College of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad, Iran. دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد. Reza Ghorbani رضا قربانی Rghorbani2@yahoo.com No Department of Agronomy, College of Agriculture, Ferdowsi University of Mashhad, Iran دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد. Mohammad A. Baghestani محمد علی باغستانی baghestani40@hotmail.com No Iranian Research Institute of Plant Protection, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran. موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور.